ქოლესტერინი 19 წლის შემდეგ: რატომ უნდაშეამოწმონ ლიპიდები ახალგაზრდებმაც?
როდესაც ქოლესტერინზე ვსაუბრობთ, ბევრს ისკვლავ ხანდაზმული ასაკის პრობლემადწარმოუდგენია. ხშირად გვგონია, რომ მომატებულიქოლესტერინი არის რაღაც „50 წლის შემდეგ“, როდესაც ადამიანს უკვე აქვს მაღალი არტერიულიწნევა, ჭარბი წონა, შაქრიანი დიაბეტი ანგადატანილი გულ-სისხლძარღვთა მოვლენები. არსებობს კიდევ ერთი გავრცელებული შეცდომა: ფიქრი, რომ თუ ადამიანი ნორმალურად იკვებება, არ ჭამს სწრაფ კვებას, ჩიფსებს, ტკბილეულს, არსვამს გაზიან სასმელებს და ზოგადად ცდილობსჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვას, ქოლესტერინთან პრობლემა ვერ ექნება. სამწუხაროდ, ეს ყოველთვის ასე არ არის. ქოლესტერინი მხოლოდ კვებაზე არ არისდამოკიდებული. დიდ როლს თამაშობსმემკვიდრეობა, ნივთიერებათა ცვლა, ასაკი, თანმხლები დაავადებები, ფიზიკური აქტივობისდონე და ორგანიზმის ინდივიდუალურითავისებურებები.
თანამედროვე კარდიოლოგია ამ საკითხსგაცილებით ფართოდ უყურებს.
დღეს ჩვენ ვიცით, რომ ათეროსკლეროზი უეცრადარ ჩნდება. მიოკარდიუმის ინფარქტი, ინსულტი, კორონარული არტერიების სტენოზი ან სტენტისიმპლანტაციის საჭიროება ხშირად იმ პროცესისსაბოლოო ეტაპია, რომელიც შესაძლოა პირველისიმპტომების გამოჩენამდე 10, 20 ან თუნდაც 30 წლით ადრე დაიწყო. სწორედ ამიტომთანამედროვე რეკომენდაციებში სულ უფრო მეტიყურადღება ექცევა ლიპიდური ცვლის დარღვევებისადრეულ გამოვლენას.
რა არის ლიპიდური პროფილი?
ლიპიდური პროფილი არის სისხლის ანალიზი, რომელიც გვეხმარება ცხიმოვანი ცვლისა დაათეროსკლეროზის განვითარების რისკისშეფასებაში. ჩვეულებრივ, მასში შედის საერთოქოლესტერინი, დაბალი სიმკვრივისლიპოპროტეინები, მაღალი სიმკვრივისლიპოპროტეინები, ტრიგლიცერიდები დაარა-მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინებისქოლესტერინი. ზოგიერთ სიტუაციაში ექიმმაშეიძლება რეკომენდაცია გაუწიოს დამატებითკვლევებს, რომლებიც ინდივიდუალურიგულ-სისხლძარღვთა რისკის უფრო ზუსტადშეფასებას ეხმარება.
ყველაზე ცნობილი მაჩვენებელია LDL, ანუ დაბალისიმკვრივის ლიპოპროტეინები. ყოველდღიურსაუბარში მას ხშირად „ცუდ ქოლესტერინს“ უწოდებენ, თუმცა უფრო სწორი იქნება ასე ვთქვათ: სწორედ LDL არის ქოლესტერინის მთავარიგადამტანი, რომელიც მონაწილეობს არტერიებშიათეროსკლეროზული ფოლაქების ფორმირებაში. რაც უფრო მაღალია LDL-ის დონე და რაც უფროდიდხანს რჩება ის მომატებული, მით უფრო დიდიასიცოცხლის განმავლობაში სისხლძარღვთაკედელზე ჯამური დატვირთვა.
თანამედროვე პროფილაქტიკური კარდიოლოგიისერთ-ერთი მთავარი იდეა მარტივია: მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ქოლესტერინისშემცირება, არამედ ამის დროულად გაკეთება. რაცუფრო ადრე გამოვლინდება მომატებული რისკი დარაც უფრო დიდხანს იქნება ლიპიდები კონტროლისქვეშ, მით მეტია შანსი, მომავალში სერიოზულიგულ-სისხლძარღვთა მოვლენები თავიდანავიცილოთ.
რატომ არის საჭირო ქოლესტერინის შემოწმებაახალგაზრდა ასაკიდან?
თანამედროვე ამერიკული რეკომენდაციებიდისლიპიდემიის შესახებ ხაზს უსვამს, რომმოზრდილ ადამიანებში ლიპიდური პროფილისშემოწმება რეკომენდებულია დაახლოებით 19 წლიდან, შემდეგ კი არანაკლებ 5 წელიწადშიერთხელ, თუ მაჩვენებლები ნორმალურია დადამატებითი რისკფაქტორები არ არსებობს.
პრაქტიკაში ეს ძალიან მნიშვნელოვანი საკითხია. ახალგაზრდებს ხშირად ჩივილები არ აქვთ. არტერიული წნევა შეიძლება ნორმალური იყოს, ფიზიკური ფორმა კარგი, წონა ჩვეულებრივი, თუმცაქოლესტერინი ამ დროს მაინც შეიძლებამომატებული იყოს. ეს განსაკუთრებით ხშირადგვხვდება მემკვიდრეობითი წინასწარგანწყობისშემთხვევაში.
ადამიანი შეიძლება იყოს ახალგაზრდა, აქტიური, არ ეწეოდეს, ვარჯიშობდეს, ნორმალურადიკვებებოდეს და მაინც ჰქონდეს მაღალიქოლესტერინი გენეტიკის გამო. ასეთ შემთხვევებშიდიეტა და ფიზიკური აქტივობა მნიშვნელოვანია, მაგრამ ზოგჯერ საკმარისი არ არის, რადგანპრობლემა მხოლოდ ცხოვრების წესში კი არა, ლიპიდური ცვლის თავისებურებებშია.
ამიტომ ფრაზა „ახალგაზრდა ვარ, ქოლესტერინზეფიქრი ადრეა“ დღეს უკვე აღარ მუშაობს. უფროსწორია ვთქვათ: რაც უფრო ადრე გვეცოდინებაჩვენი ლიპიდური პროფილი, მით მეტი დროგვექნება დაავადების თავიდან ასაცილებლად დაარა მისი შედეგების სამკურნალოდ.
როდის არის საჭირო შემოწმება 5 წელიწადშიერთხელზე უფრო ხშირად?
5 წელიწადში ერთხელ არის ზოგადი ორიენტირი 19 წლიდან ახალგაზრდა ადამიანებისთვის, რომლებსაც არ აქვთ ცნობილი ლიპიდური ცვლისდარღვევა და გამოხატული რისკფაქტორები. მაგრამ არსებობს სიტუაციები, როდესაცკონტროლი უფრო ადრე და უფრო ხშირად არისსაჭირო.
მაგალითად, თუ ახლო ნათესავებს ჰქონდათადრეული ინფარქტი, ინსულტი, სტენტირება ანშუნტირება; თუ მშობლებს, ძმებს ან დებს ჰქონდათმაღალი ქოლესტერინი; თუ თავად ადამიანს უკვეჰქონდა ლიპიდური პროფილის დარღვევა; თუარსებობს არტერიული ჰიპერტენზია, შაქრიანიდიაბეტი, სიმსუქნე, თირკმლის ქრონიკულიდაავადება, მოწევა, აუტოიმუნური დაავადებები ანსხვა რისკფაქტორები.
ცალკე უნდა გვახსოვდეს ლიპიდური ცვლისმემკვიდრეობითი დარღვევები. ეს არისმდგომარეობები, როდესაც ქოლესტერინიშეიძლება მნიშვნელოვნად მომატებული იყოს უკვეახალგაზრდა ასაკიდან. საფრთხე იმაშია, რომადამიანი წლების განმავლობაში თავსნორმალურად გრძნობს, მაგრამ სისხლძარღვები ამდროს უკვე მომატებული ათეროგენულიდატვირთვის ქვეშ იმყოფება.
ასეთ შემთხვევებში მნიშვნელოვანია შეფასდესარა მხოლოდ ერთი ანალიზი, არამედ ოჯახურიანამნეზი, ასაკი, თანმხლები რისკფაქტორები დასაერთო კლინიკური სურათი.
ქოლესტერინი მხოლოდ ანალიზის ციფრი არ არის
ერთ-ერთი ხშირი შეცდომაა ქოლესტერინისიზოლირებულად შეფასება. ბევრი ადამიანიცდილობს დამოუკიდებლად გაიგოს, „რამდენადცუდია ყველაფერი“ მხოლოდ ერთი ციფრისმიხედვით. მაგრამ რეალურ კლინიკურ პრაქტიკაშიასე შეფასება სწორი არ არის.
ერთი და იგივე მაჩვენებელი სხვადასხვაადამიანისთვის შეიძლება სრულიად განსხვავებულმნიშვნელობას ატარებდეს. ერთი ადამიანისთვისეს შეიძლება იყოს მიზეზი, რომ დაიწყოს კვებისშეცვლით, ფიზიკური აქტივობით, წონისშემცირებით და განმეორებითი კონტროლით. სხვაადამიანისთვის კი ეს შეიძლება უკვე იყოსარგუმენტი მედიკამენტური თერაპიისსასარგებლოდ, განსაკუთრებით თუ არსებობსადრეული გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისოჯახური ისტორია, შაქრიანი დიაბეტი, თირკმლისქრონიკული დაავადება, ათეროსკლეროზისნიშნები ან მაღალი გამოთვლილი რისკი.
თანამედროვე კარდიოლოგია აფასებს არამხოლოდ ქოლესტერინს, არამედ საერთოგულ-სისხლძარღვთა რისკს: ასაკს, სქესს, არტერიულ წნევას, მოწევას, დიაბეტის არსებობას, თირკმლის ფუნქციას, ოჯახურ ანამნეზს, ცხოვრებისწესს, თანმხლებ დაავადებებს და სხვაპარამეტრებს. სწორედ ამიტომ ორ ადამიანსმსგავსი ანალიზებით შეიძლება განსხვავებულირეკომენდაციები მიეცეს. და პირიქით, გარეგნულად ჯანმრთელ ახალგაზრდა ადამიანსჩივილების გარეშე ზოგჯერ შეიძლება უფრომაღალი გრძელვადიანი რისკი ჰქონდეს, ვიდრეერთი შეხედვით ჩანს.
რა არის PREVENT და რატომ არის ისმნიშვნელოვანი?
ახალ ამერიკულ მიდგომებში სულ უფრო ხშირადგამოიყენება PREVENT კალკულატორი. ეს არისრისკის შეფასების თანამედროვე მოდელი, რომელიც ამერიკის გულის ასოციაციამ შეიმუშავა. ის ეხმარება ექიმს შეაფასოს არა მხოლოდუახლოესი წლების, არამედ უფრო გრძელვადიანიგულ-სისხლძარღვთა რისკიც მოზრდილადამიანებში.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ახალგაზრდადა შედარებით ახალგაზრდა ადამიანებისთვის. 30–40 წლის ადამიანში უახლოესი რისკი ხშირადდაბალი ჩანს მხოლოდ იმიტომ, რომ ისახალგაზრდაა. მაგრამ თუ გრძელვადიანპერსპექტივას შევხედავთ, სურათი შეიძლებასრულიად განსხვავებული იყოს.
მაგალითად, ადამიანს შეიძლება ჰქონდესგულ-სისხლძარღვთა მოვლენის დაბალი ალბათობაუახლოეს წლებში, მაგრამ ამავე დროს მაღალიგრძელვადიანი რისკი მომატებული ქოლესტერინის, არტერიული წნევის, მოწევის, ოჯახური ისტორიისან სხვა ფაქტორების გამო. და სწორედ ამ ასაკშიშეიძლება პროფილაქტიკამ მაქსიმალური ეფექტიმოგვცეს.
მარტივად რომ ვთქვათ, PREVENT გვეხმარება არდაველოდოთ იმ მომენტს, როდესაც რისკი აშკარადმაღალი გახდება, არამედ დავინახოთ პრობლემაუფრო ადრე.
როდის არ არის საკმარისი მხოლოდ ცხოვრებისწესის შეცვლა?
ჯანსაღი კვება, რეგულარული ფიზიკური აქტივობა, წონის კონტროლი, მოწევაზე უარის თქმა დანორმალური ძილი პროფილაქტიკის საფუძველია. მაგრამ მნიშვნელოვანია გულწრფელად ითქვას: ყველა მაღალი ქოლესტერინი მხოლოდ დიეტითვერ გამოსწორდება. თუ ქოლესტერინიმნიშვნელოვნად არის მომატებული, თუ არსებობსმემკვიდრეობითი წინასწარგანწყობა, თუ უკვე არისათეროსკლეროზის ნიშნები ან მაღალიგულ-სისხლძარღვთა რისკი, ექიმმა შეიძლებამედიკამენტური თერაპია რეკომენდოს. მკურნალობის საფუძველი ხშირად არისპრეპარატები, რომლებიც ამცირებენ ათეროგენულილიპიდების დონეს და ამცირებენ ინფარქტის, ინსულტისა და ათეროსკლეროზის პროგრესირებისრისკს.
მკურნალობის მიზანი არ არის ადამიანის„ტაბლეტებზე დასმა“. მიზანია მომავალშისერიოზული მოვლენების რისკის შემცირება. მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ თერაპიაინდივიდუალურად ირჩევა. ყველასთვის ერთიუნივერსალური სქემა არ არსებობს. გადაწყვეტილება დამოკიდებულია ლიპიდურპროფილზე, საერთო რისკზე, ასაკზე, თანმხლებდაავადებებზე, პრეპარატების ამტანობაზე, ოჯახურანამნეზსა და მკურნალობის მიზნებზე.
მთავარი აზრი
ქოლესტერინი უბრალოდ ანალიზი არ არის. ეს არისერთ-ერთი მთავარი ფაქტორი, რომელიცგანსაზღვრავს სისხლძარღვების მდგომარეობასმომდევნო ათწლეულების განმავლობაში.
არ ღირს ლოდინი გულმკერდის ტკივილამდე, ქოშინამდე, არტერიული წნევის მატებამდე ანგამოკვლევისას შემთხვევით აღმოჩენამდე. ლიპიდური პროფილის შემოწმება მარტივია. მისისწორად ინტერპრეტაცია კი უკვე ექიმის ამოცანაა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კონსულტაციაზემისვლა, თუ ანალიზებში უკვე იყო გადახრები, არსებობს ადრეული გულ-სისხლძარღვთადაავადებების ოჯახური ისტორია, ხართ 30-დან 40 წლამდე და გსურთ გაიგოთ თქვენი რეალურირისკი, გაქვთ ჰიპერტენზია, დიაბეტი, ჭარბი წონა, ეწევით, გაქვთ თირკმლის ქრონიკული დაავადებაან სხვა რისკფაქტორები.
თანამედროვე პროფილაქტიკური კარდიოლოგიასაშუალებას გვაძლევს არა უბრალოდ„ვუმკურნალოთ ქოლესტერინს“, არამედშევაფასოთ ინდივიდუალური რისკი, განვსაზღვროთ მიზნები, შევარჩიოთ სწორიტაქტიკა და დროულად ავიცილოთ თავიდანმოვლენები, რომლებმაც შეიძლება ადამიანისცხოვრება შეცვალოს.
პროფილაქტიკა დაავადების შიში არ არის. ეს არისსაკუთარი მომავლის გონივრული მართვა.
