მამაკაცის მომზადება ბავშვის ჩასახვისთვის: რა უნდა გაკეთდეს ორსულობამდე?

რატომ უნდა მოემზადონ მამაკაცები ჩასახვისთვის?

მამაკაცების პრეკონცეფციური მომზადების მიზნებია:

• ბუნებრივი ჩასახვის შანსების გაზრდა;

• ისეთი მდგომარეობების გამოვლენა, რომლებმაც შეიძლება შეამციროს ფერტილობა;

• ორსულობის გართულებების რისკის შემცირება;

• მომავალი ბავშვისთვის გარკვეული დაავადებების გადაცემის ალბათობის შემცირება;

• ზოგადი ჯანმრთელობის გაუმჯობესება.

მამაკაცის უნაყოფობის მრავალი მიზეზი დიდი ხნის განმავლობაში უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. მამაკაცი შეიძლება თავს სრულიად ჯანმრთელად გრძნობდეს, თუმცა სპერმის ხარისხი დაქვეითებული ჰქონდეს.

როდის უნდა მიმართოთ უროლოგს?

პრეკონცეფციური კონსულტაცია რეკომენდებულია ყველა მამაკაცისთვის, რომელიც ორსულობას გეგმავს.

სამედიცინო შეფასება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ არსებობს რომელიმე შემდეგი რისკფაქტორი:

• ასაკი 40 წელზე მეტი [2,3];

• ორსულობის დადგომის ვერ მოხერხება 6–12 თვის განმავლობაში რეგულარული დაუცველი სქესობრივი კონტაქტის ფონზე — ქალის პარტნიორის ასაკის გათვალისწინებით [4];

• წარსულში გადატანილი სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი);

• სათესლე პარკზე ჩატარებული ქირურგიული ჩარევის ისტორია;

• ვარიკოცელე;

• ბავშვობაში სათესლის ჩამოუსვლელობა სათესლე პარკში — კრიპტორქიზმი;

• სათესლე პარკის ტრავმა;

• ლიბიდოს დაქვეითება და/ან ერექციული დისფუნქცია;

• შაქრიანი დიაბეტი;

• სიმსუქნე;

• მოწევა;

• ანაბოლური სტეროიდების გამოყენება ან ტესტოსტერონით თერაპია.

რომელი ცხოვრებისეული ჩვევები მოქმედებს მამაკაცის ფერტილობაზე?

მოწევა

მოწევა დაკავშირებულია სპერმის ხარისხის დაქვეითებასთან, ოქსიდაციური სტრესის მატებასთან და სპერმატოზოიდების დნმ-ის დაზიანებასთან. მოწევისთვის თავის დანებება ჩასახვისთვის მომზადების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია [5–7].

ალკოჰოლი

ალკოჰოლის ზომიერი მოხმარება, როგორც წესი, ფერტილობაზე მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს. თუმცა რეგულარულმა ან ჭარბმა ალკოჰოლის მიღებამ შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ჰორმონალურ ბალანსსა და სპერმატოზოიდების წარმოქმნაზე. მამაკაცებს, რომლებიც ორსულობას გეგმავენ, რეკომენდებულია ალკოჰოლის მოხმარების მაქსიმალურად შეზღუდვა [8,9].

სხეულის წონა

როგორც ჭარბწონიან, ისე არასაკმარისი წონის მქონე მამაკაცებში შესაძლებელია რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევა. ჯანსაღი სხეულის წონის მიღწევამ და შენარჩუნებამ შეიძლება გააუმჯობესოს ჰორმონალური ბალანსი და ზოგადი ჯანმრთელობა [10].

ფიზიკური აქტივობა

რეგულარული ზომიერი ფიზიკური აქტივობა სასარგებლოა რეპროდუქციული ჯანმრთელობისთვის. თავიდან უნდა იქნას აცილებული როგორც ფიზიკური უმოქმედობა, ისე გადაჭარბებული ვარჯიში ანაბოლური სტეროიდების გამოყენებასთან ერთად [9,10].

სათესლე პარკის გადახურება

სპერმატოზოიდების ნორმალური წარმოქმნისთვის საჭიროა, რომ სათესლეები სხეულის შიდა ტემპერატურაზე შედარებით უფრო გრილ პირობებში იმყოფებოდეს. ამიტომ მამაკაცებმა უნდა მოერიდონ სათესლე პარკის ხშირ გადახურებას, მათ შორის:

• საუნის ან ორთქლის აბაზანის ხშირ გამოყენებას;

• ხანგრძლივ ცხელ აბაზანებს;

• ლეპტოპის კალთაზე რეგულარულად მოთავსებას;

• პროფესიულ გარემოში მაღალ ტემპერატურასთან კონტაქტს [5,10].

რომელი ანალიზებია რეკომენდებული?

გამოკვლევების მოცულობა ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს ექიმთან კონსულტაციის შემდეგ.

უმეტეს შემთხვევაში შეიძლება რეკომენდებული იყოს შემდეგი:

ზოგადი ჯანმრთელობის სკრინინგი

• სისხლის საერთო ანალიზი;

• შარდის საერთო ანალიზი;

• საჭიროების შემთხვევაში — სისხლის ბიოქიმიური ანალიზები.

ინფექციებზე სკრინინგი

• აივ ინფექცია;

• B ჰეპატიტი;

• C ჰეპატიტი;

• სიფილისი.

რისკფაქტორების მქონე მამაკაცებისთვის შეიძლება ასევე რეკომენდებული იყოს სქესობრივი გზით გადამდებ ინფექციებზე ტესტირება, მათ შორის:

• Chlamydia trachomatis;

• Neisseria gonorrhoeae;

• Mycoplasma genitalium;

• Trichomonas vaginalis.

ფერტილობის შეფასება

სპერმის ანალიზი — სპერმოგრამა — მამაკაცის ფერტილობის შესაფასებლად გამოყენებული ძირითადი კვლევაა. თუმცა ის არ არის აუცილებელი ყველა მამაკაცისთვის, რომელიც ორსულობას გეგმავს.

სპერმის ანალიზი, როგორც წესი, რეკომენდებულია, როდესაც:

• ქალი პარტნიორი 35 წელზე უფროსია;

• ორსულობა არ დგება მცდელობის 6–12 თვის განმავლობაში;

• არსებობს მამაკაცის უნაყოფობის რისკფაქტორები;

• ანამნეზში არის კრიპტორქიზმი, ვარიკოცელე ან სათესლე პარკზე ჩატარებული ქირურგიული ჩარევა;

• სათესლეების მოცულობა შემცირებულია.

სპერმის ანალიზი აფასებს:

• ეაკულატის მოცულობას;

• სპერმატოზოიდების კონცენტრაციას;

• სპერმატოზოიდების მოძრაობას;

• სპერმატოზოიდების სიცოცხლისუნარიანობას;

• სპერმატოზოიდების მორფოლოგიას.

საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება რეკომენდებული იყოს დამატებითი კვლევები, მათ შორის:

• MAR-ტესტი;

• სპერმატოზოიდების დნმ-ის ფრაგმენტაციის ტესტი;

• ჰორმონალური შეფასება;

• სათესლე პარკის ულტრაბგერითი კვლევა.

უნდა მიიღონ თუ არა მამაკაცებმა ვიტამინები ან დანამატები?

არ არსებობს უნივერსალური ვიტამინური დანამატი, რომელიც რეკომენდებული იქნებოდა ყველა მამაკაცისთვის, რომელიც ჩასახვას გეგმავს.

თუ გამოვლინდა სპერმატოზოიდების წარმოქმნის დარღვევები, ექიმმა შეიძლება რეკომენდაცია გაუწიოს კონკრეტულ ნუტრიენტებს ან ანტიოქსიდანტებს. თუმცა დანამატების მიღება ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს, რადგან ფერტილობისთვის განკუთვნილი დანამატების რუტინული გამოყენების მხარდამჭერი თანამედროვე მტკიცებულებები შეზღუდულია.

რამდენად ხშირად უნდა ჰქონდეს წყვილს სქესობრივი კონტაქტი ჩასახვის მცდელობისას?

გავრცელებული მცდარი წარმოდგენაა, რომ ხანგრძლივი თავშეკავება სპერმის ხარისხს აუმჯობესებს. არსებული მტკიცებულებები ამ მოსაზრებას არ ადასტურებს.

ჩასახვის ყველაზე მაღალი ალბათობა მიიღწევა მაშინ, როდესაც სქესობრივი კონტაქტი ხდება ყოველ 1–2 დღეში ქალის ფერტილურ ფანჯარაში. ხშირი ეაკულაცია, როგორც ჩანს, მამაკაცების უმეტესობაში სპერმის ხარისხზე უარყოფითად არ მოქმედებს.

დასკვნა

მამაკაცის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ყოვლისმომცველმა შეფასებამ შეიძლება გაზარდოს ბუნებრივი ჩასახვის ალბათობა და დაეხმაროს ისეთი მდგომარეობების გამოვლენას, რომლებიც ორსულობამდე მკურნალობას საჭიროებს.

მამობისთვის მომზადება ოჯახის დაგეგმვის მნიშვნელოვანი ნაწილია და იდეალურ შემთხვევაში უნდა დაიწყოს ჩასახვის მცდელობამდე მინიმუმ სამი თვით ადრე.

[1] World Health Organization, WHO Manual for the Standardized Investigation and Diagnosis of the Infertile Couple. 2000, Cambridge University Press: Cambridge.

https://www.who.int/publications/i/item/9780521431361

[2] Wesselink AK, Rothman KJ, Hatch EE, Mikkelsen EM, Sørensen HT, Wise LA. Age and fecundability in a North American preconception cohort study. Am J Obstet Gynecol 2017:667.e1–8.

[3] Steiner AZ, Jukic AM. Impact of female age and nulligravidity on fecundity in an older reproductive age cohort. Fertil Steril 2016;105:1584–8. Howe G, Westhoff C, Vessey M, Yeates D. Effects of age, cigarette smoking, and other factors on fertility: findings in a large prospective study. Br Med J 1985;290:1697–700.

[4] Gnoth C, Godehardt D, Godehardt E, Frank-Herrmann P, Freundl G. Time to pregnancy: results of the German prospective study and impact on the management of infertility. Hum Reprod 2003;18:1959–66.

[5] Augood C, Duckitt K, Templeton AA. Smoking and female infertility: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod 1998;13:1532–9.

[6] Adena MA, Gallagher HG. Cigarette smoking and the age at menopause. Ann Hum Biol 1982;9:121–30.

[7] Mattison DR, Plowchalk DR, Meadows MJ, Miller MM, Malek A, London S. The effect of smoking on oogenesis, fertilization, and implantation. Semin Reprod Endocrinol 1989;7:291–304.

[8] Hakim RB, Gray RH, Zacur H. Alcohol and caffeine consumption and decreased fertility. Fertil Steril 1998;70:632.

[9] Hassan MA, Killick SR. Negative lifestyle is associated with a significant reduction in fecundity. Fertil Steril 2004;81:384–92.

[10] პრეგრავიდარული მომზადება. რეპროდუქციული მედიცინის სპეციალისტთა ინტერდისციპლინარული ასოციაციის (МАРС) კლინიკური პროტოკოლი. ვერსია 3.1 / [ავტორთა კოლექტივი]. — მოსკოვი: ჟურნალ StatusPraesens-ის რედაქცია, 2024. — 124 გვ.